Josef Ongenae

Josef Ongenae

Josef Ongenae (1921-1993) is een Belgische kunstenaar, hij is autodidact en heeft geen kunstopleiding genoten. Zijn leven lang is hij geïnteresseerd geweest in westerse en oosterse filosofieën en religies. Als tiener vaart hij de wereld rond op een koopvaardijschip. In 1939 gaat hij aan de slag als leerling-tekenaar bij een reclamebureau. Als Ongenae tijdens de Tweede Wereldoorlog bij zijn neef in Antwerpen onderduikt om aan tewerkstelling in Duitsland te ontkomen, leert hij twee kunstenaars kennen die op hetzelfde adres een atelier hebben. Een van hen is de Nederlandse schilder Jan Cox, die hem kennis laat maken met het werk van kunstenaars als Georges Braque, Wassily Kandinsky en Pablo Picasso.

Cox is een belangrijke promotor voor Ongenae; hij zet hem aan tot tekenen. De werken die Ongenae dan maakt zijn duidelijk geïnspireerd door het kubisme. Ook de schilderijen  - veelal landschappen en stilleven - die ontstaan na de Tweede Wereldoorlog laten invloed zien van het late kubisme. Al worden ze wel steeds abstracter. Zijn belangstelling voor abstracte kunst wordt aangewakkerd als hij in Brussel kennis maakt met de Nederlandse beeldhouwer André Volten. De twee raken goed bevriend en Ongenae bezoekt Volten meerdere keren in Amsterdam. In het Stedelijk Museum ziet hij het abstracte werk van Kasimir Malevich en Piet Mondriaan. Hij is daar zo van onder de indruk dat langzaam maar zeker alle figuratie uit zijn eigen werk verdwijnt.

In 1953 vestigt hij zich definitief in Amsterdam. Hij raakt korte tijd in de ban van het werk van Theo van Doesburg en Bart van der Leck waardoor hij enkele ruitvormige schilderijen maakt. Vanaf halverwege de jaren vijftig schildert hij composities die bestaan uit horizontale en verticale driehoekjes, vierkantjes en rechthoekjes op een witte ondergrond; dat werk heeft grote verwantschap met de schilderijen van Mondriaan. Als de invloed van Mondriaan op zijn eigen werk als een last begint te voelen, hangt Ongenae zijn schilderskwasten een tijd aan de wilgen. Hij is op zoek naar een eigen stijl, die zich pas in de jaren zestig zal kristalliseren.

In 1986, zeven jaar voor zijn overlijden, stopt hij voorgoed met schilderen. Hij overlijdt in Amsterdam. Onder andere het Stedelijk Museum in Amsterdam heeft werk van Ongenae in zijn collectie.