Henk Helmantel

Henk Helmantel

  Er zijn weinig kunstenaars die bij leven al een eigen museum hebben. Henk Helmantel (1945) is er zo een. In zijn geboortedorp, het Groningse Westeremden, is sinds 1985 in de voormalige boerenschuur van de pastorie, een museum gehuisvest waar het werk van Henk Helmantel centraal staat. Daarnaast wordt er ook de middeleeuwse kunst- en antiekcollectie getoond, die de kunstenaar samen met zijn vrouw heeft verzameld. Het museum trekt jaarlijks duizenden liefhebbers van Helmantels werk.

Trouw aan traditie

Henk Helmantel ontdekte al vroeg dat hij goed kon tekenen. Op zijn twaalfde besloot hij dat hij kunstschilder wilde worden. Als vijftienjarige jongen kwam hij voor het eerst in het Rijksmuseum. Er ging een wereld voor hem open. Nog steeds is de invloed van zeventiende-eeuwse schilders, met name Rembrandt en Vermeer, duidelijk zichtbaar. Tijdens zijn opleiding aan de kunstacademie van Groningen was Henk Helmantel een vreemde eend in de bijt. Het was begin jaren zestig, de tijd waarin kunstenaars vooruit keken en braken met aloude tradities. Helmantel daarentegen bleef trouw aan zijn eigen leven en opvattingen. Kunst uit het verleden vond hij interessanter. Dat voor hem het geloof een belangrijke rol speelde in zijn leven, was ook iets waarin hij zich onderscheidde van zijn medestudenten.

Toch ervaarde hij de opleiding als zinvol en belangrijk. ‘Het nadenken over en het bespreken van kunst met docenten en studenten is van essentieel belang voor mijn eigen vorming geweest’, vond hij. Zijn rotsvaste vertrouwen in God is vandaag de dag nog steeds zijn anker.

Ambachtsman met oog voor eenvoud

Henk Helmantel is een fijnschilder die behoort tot de Noordelijke Figuratieven. Hij is een van de bekendste schilders van het hedendaags realisme. Zijn schilderijen worden geroemd om de technische hoogstandjes. Met de grootste precisie zet Helmantel zijn onderwerpen op het doek. Hij schildert vooral stillevens en interieurs van middeleeuwse kerken en kloosters. De composities van zijn stillevens zijn met zorg uitgekozen. Voor Helmantel zit de schoonheid in het kleine, het alledaagse, daarom kiest hij vaak eenvoudige voorwerpen voor zijn stillevens. Zoals een wit kommetje met witte eieren, een schaal met perziken of een platte schaal met druiven en een glazen kan met water. Als hij bijvoorbeeld een brood schildert, dan kun je bijna de knapperige korst ruiken, zo levensecht weergegeven. Het is met grote aandacht voor de weerkaatsing of weerspiegeling van licht en schaduw geschilderd. Zonder opsmuk.  Door zijn atelierraam komt het noordelijke licht naar binnen, dat van rechts op zijn stillevens schijnt. Volgens Helmantel is dat het mooiste licht, mede door het ontbreken van zonnestralen.

Zijn kerkinterieurs ademen een sobere, maar serene sfeer uit. Je voelt bijna alsof de tijd is stilgezet. Een belangrijke inspiratiebron voor deze werken is de zeventiende-eeuwse Pieter Saenredam.

Internationaal succes

Ook internationaal is Henk Helmantel een succesvol kunstenaar. Zijn verzamelaars zitten wereldwijd en hij heeft tentoonstellingen gehad in onder meer Taiwan, Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten. In Nederland heeft het Drents Museum drie jaar geleden een grote overzichtstentoonstelling aan zijn werk gewijd. Het Groninger museum bezit eveneens werk van Helmantel.