Op dit moment hebben wij geen werk van Hendrik Nicolaas Werkman in de collectie.
Over Hendrik Nicolaas Werkman
Hendrik Nicolaas Werkman (1882–1945): pionier van de Nederlandse grafische kunst
Hendrik Nicolaas Werkman (1882–1945) behoort tot de meest vernieuwende en invloedrijke Nederlandse kunstenaars van de twintigste eeuw. Hij verwierf internationale bekendheid met zijn unieke druksels, experimentele grafische werken waarin hij drukletters, inkt en drukvormen op een geheel eigen manier toepaste. Als autodidact ontwikkelde Werkman een vernieuwende beeldtaal die nog altijd wordt bewonderd door kunstliefhebbers, verzamelaars en musea.
Van drukker tot kunstenaar
Hendrik Nicolaas Werkman werd in 1882 geboren in Leens, Groningen. Zijn loopbaan begon niet als kunstenaar, maar in de grafische wereld. Na zijn schooltijd werkte hij als journalist en leerling-drukker. In 1908 vestigde hij zijn eigen drukkerij in Groningen, waar hij jarenlang drukwerk verzorgde voor bedrijven, instellingen en particulieren.
Zijn drukkerij bleek uiteindelijk de ideale omgeving om te experimenteren met typografie, kleur en druktechnieken. De kennis en materialen uit het drukkersvak vormden later de basis voor zijn bijzondere artistieke ontwikkeling.
De Ploeg en de ontdekking van zijn eigen stijl
Pas op latere leeftijd begon Werkman serieus als kunstenaar te werken. Zijn eerste bekende schilderij dateert uit 1917. Een jaar later werd hij lid van kunstenaarsvereniging De Ploeg, die in Groningen was opgericht om moderne en vernieuwende kunst te stimuleren.
Binnen De Ploeg ontwikkelde Werkman zich snel. Rond 1923 vond hij zijn eigen artistieke stijl en begon hij te experimenteren met grafische technieken die uiteindelijk zouden leiden tot zijn beroemde druksels.
De beroemde druksels van Hendrik Nicolaas Werkman
De druksels vormen het hoogtepunt van het oeuvre van Hendrik Nicolaas Werkman. In plaats van drukletters uitsluitend te gebruiken voor tekst, zette hij letters, uitgesneden sjablonen, drukvormen, inktrollen en andere grafische hulpmiddelen in als artistiek materiaal.
Door te drukken, rollen, stempelen en combineren ontstonden kleurrijke, abstracte composities die destijds hun gelijke niet kenden. De druksels onderscheiden zich door hun speelse karakter, vernieuwende vormgeving en experimentele techniek. Hij liet daarbij ruimte voor toeval en improvisatie. In 1943 werkte hij uitsluitend op halve vellen papier van het formaat van ca. 50 x 32,5 cm. Het hele papieroppervlak werd in de prenten van 1943 met inkt bedekt die in verschillende lagen over elkaar is aangebracht. Van deze bijzondere kunstwerken zijn tegenwoordig 556 exemplaren bekend.
Naast de druksels maakte Werkman ook schilderijen, tekeningen, aquarellen, etsen, litho's en houtsneden. Daarnaast vervaardigde hij de zogenoemde tiksels: abstracte composities die hij met een schrijfmachine creëerde. Ook hierin komt zijn voortdurende drang tot experimenteren duidelijk naar voren.
Werkman als vormgever, drukker en uitgever
Naast zijn werk als kunstenaar was Hendrik Nicolaas Werkman een veelzijdig vormgever, drukker en uitgever. In zijn Groningse drukkerij produceerde hij uiteenlopend drukwerk, zoals visitekaartjes, reclamefolders, affiches en proefschriften.
Daarnaast ontwierp en publiceerde hij verschillende kunsttijdschriften, waaronder Blad voor Kunst, The Next Call, Prelude en Pesach 1936. Vooral The Next Call bood hem volop ruimte om te experimenteren met typografie, kleurgebruik en grafische vormgeving. Deze publicaties worden tegenwoordig beschouwd als belangrijke voorbeelden van Nederlandse avant-gardevormgeving.
Hendrik Nicolaas Werkman tijdens de Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg het werk van Werkman een bijzondere betekenis. Tussen 1941 en 1944 werkte hij voor de clandestiene uitgeverij De Blauwe Schuit, waarvoor hij ongeveer veertig bijzondere uitgaven drukte in kleine oplages.
Sommige publicaties bevatten nieuwe teksten, terwijl andere waren gebaseerd op bestaande verhalen die door de oorlog een nieuwe lading kregen. Vooral de uitgaven van de Chassidische legenden behoren tot de absolute hoogtepunten uit zijn oeuvre. Hierin combineerde Werkman op indrukwekkende wijze literatuur, typografie en beeldende kunst.
Arrestatie en overlijden
In maart 1945 werd Hendrik Nicolaas Werkman gearresteerd door de Duitse Sicherheitsdienst. Kort voor de bevrijding van Nederland werd hij op 10 april 1945 geëxecuteerd. De bevrijding van Groningen, die enkele dagen later plaatsvond, maakte hij niet meer mee.
Tijdens de gevechten rond het Scholtenhuis, het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst in Groningen, ging bovendien een deel van zijn werk verloren.
Nalatenschap en musea
Na de Tweede Wereldoorlog groeide de waardering voor Hendrik Nicolaas Werkman snel. Kunsthistorici, verzamelaars en museumconservatoren brachten zijn oeuvre zorgvuldig in kaart en erkenden zijn grote betekenis voor de Nederlandse moderne kunst.
Tegenwoordig geldt Werkman als een van de meest originele kunstenaars die Nederland heeft voortgebracht. Zijn vernieuwende manier van drukken en zijn experimentele werkwijze maken zijn werk nog altijd uniek en invloedrijk.
Werk van Hendrik Nicolaas Werkman is opgenomen in de collecties van onder meer het Groninger Museum, het Stedelijk Museum Amsterdam, het Kunstmuseum Den Haag, het Klingspor Museum in Offenbach am Main en het Rijksmuseum Amsterdam. Zijn druksels en andere grafische werken behoren inmiddels tot de hoogtepunten van de Nederlandse kunst uit de twintigste eeuw.