Olie op doek 75.5 x 55 cm, gesigneerd linksboven en te dateren omstreeks 1895/1896
Herkomst:
C.G. 't Hooft (rechtstreeks gekocht van de kunstenaar) voor jun. 1923; Amsterdam, AAG, 8 nov. 2010; Kunsthandel Peter Pappot, Amsterdam, 2010; Part.coll. Nederland.
Literatuur:
S. Veldink en N. Woltman, Breitner: Meisje in kimono, Amsterdam 2016, afbeelding pag. 92; N.a.v. deze tentoonstelling afgebeeld in artikel Volkskrant op 19 feb.2016 en Trouw 25 feb. 2016.
Tentoonstelling:
Leiden, Museum de Lakenhal, 1923 (vermoedelijk); Amersfoort, Museum De Zonnehof, Breitner, 24 jan.-26 feb. 1967, nr. 19; Amsterdam, Rijksmuseum, Breitner: Meisje in kimono, 20 feb.-22 mei 2016.
In augustus 1893 poseerde een jonge vrouw in het atelier van George Hendrik Breitner voor een serie tekeningen, foto’s en een schilderij. Ze droeg afwisselend een witte, rode of blauwe kimono, die de kunstenaar niet lang daarvoor bij zijn kunsthandelaar Van Wisselingh had gekocht. Breitner begon hiermee aan een nieuw hoofdstuk in zijn oeuvre: in plaats van het Amsterdamse straatleven, koos hij nu voor een Japonistisch thema.
De stevige arbeidersvrouwen die hij vaak als model gebruikte, strookten niet met zijn idee van de kimonodraagster, maar de jonge frêle dienstbode Geesje Kwak wel. Dankzij deze schilderijen geldt zij nu als het bekendste Nederlandse schildersmodel.
Breitner schilderde het model – behalve in de drie verschillend gekleurde kimono’s − ook in een variatie van poses. Het hier gepresenteerde werk suggereert door de nauwe inkadering een intieme setting, met de jonge vrouw gezeten voor de spiegel terwijl ze een oorringetje aan doet. Ze draagt een felrode, geborduurde kimono, de zogenaamde furisode met zeer lange mouwen, die ongehuwde vrouwen in Japan droegen bij speciale gelegenheden. Die kimono is het werkelijke onderwerp van het schilderij. Breitner slaagde er wonderwel in om het rood te laten weerklinken in de vloer, de wand achter haar, in het opgestoken haar, in de weerspiegeling van de zijden stof en de schaduw op haar gezicht. Deze symfonie in rood krijgt een contrapunt door het wit van het kamerscherm, te zien in de spiegel, en het diepgroene accent van een kledingstuk of doek, hangend aan het scherm. De herkenbaarheid van die elementen is niet belangrijk, het gaat er om dat het wit en het groen perfect balanceren met de rode tonen van het geheel. Breitner wordt niet voor niets geroemd als colorist, en dat is hier prachtig te zien.
In die ene maand schilderde, tekende en fotografeerde de kunstenaar Geesje in allerlei houdingen en met verschillende attributen, zodat hij genoeg materiaal had om na de zomer alleen verder te gaan. Voor Jonge vrouw in rode kimono voor een spiegel maakt hij drie voorbereidende studies (afb. 1-3). Deze tekeningen laten zien dat hij vooral geïnteresseerd was in de reflectie in de spiegel en de manier waarop hij de lange mouwen van de furisode moest schikken. Op een studie kijkt Geesje de beschouwer aan, onderwijl haar oorring aanpassend; op de andere kijkt ze in de spiegel, zoals ook uiteindelijk geschilderd. Dit verhoogt de schijnbare intimiteit van de voorstelling - al wordt ze natuurlijk wel door ons bespied.
Breitners tijdgenoten zagen overigens niet zozeer een lieflijke scène, als een sensuele. Niet alleen associeerde men destijds poseren met het verkopen van het lichaam voor geld, ook werkte de gesuggereerde ruimte, bij wijze van spreken de slaapkamer, erotiserend. Daarbij kwam dat Breitner het model de kimono niet liet dragen op de traditionele Japanse manier. De Japanse vrouw droeg de kimono als officiële bovenkleding en sloot deze met een brede tailleband, de obi. Breitner maakte er een Europese negligé van, een loshangende ochtendjas, alleen gedragen in de beslotenheid van een slaapkamer of boudoir. Elke bezoeker van kunsthandel Van Wisselingh onderging meteen het zinnenprikkelende karakter van dit werk. Misschien is het daarom niet toevallig dat de meeste van de dertien schilderijen van een jonge vrouw in kimono werden gekocht door bevriende kunstenaars en verzamelaars van Breitner. Zij waardeerden de rijkheid van het coloriet, maar ook de sensualiteit van de voorstelling.
Die waardering houdt stand: nog steeds worden de schilderijen van het model in kimono gezien als uitzonderlijke hoogtepunten uit Breitners oeuvre, populair vanwege de eigenzinnige verwerking van het Japonistische thema, de kleurenrijkdom en de lieflijke en sensuele uitstraling van het model.
Jenny Reynaerts, auteur van Geesje & Anna. De wereld van Breitners beroemde modellen en voormalig senior conservator schilderijen van het Rijksmuseum
George Hendrik Breitner was een eigenzinnig persoon. Hij moest alles op alles zetten om zijn ouders ervan te overtuigen dat er in hem een goede schilder zat. Tijdens zijn studie tekende hij oorlogstaferelen, militairen en paarden, en aansluitend werkte hij in het atelier van Willem Maris. Binnen korte tijd had hij een goede naam opgebouwd door zijn paardenstudies. Zijn penseelstreek werd anders ...
Meer over George Hendrik BreitnerWilt u een zoekopdracht plaatsen of een eigen werk verkopen?