Schilderijen Piet van der Hem

Piet van der Hem werd geboren in het Friese Wirdum. Hij werd op twaalfjarige leeftijd wees en verhuisde noodgedwongen naar zijn oom en tante in Leeuwarden. Na de Rijks-HBS vestigde Piet van der Hem zich in Amsterdam, waar hij studeerde aan de Rijksschool voor Kunstnijverheid. Na het behalen van zijn akte middelbaar tekenen volgde Piet van der Hem een opleiding aan de Rijksacademie.

Een koninklijke subsidie maakte het Piet van der Hem mogelijk om in 1908 naar Parijs te gaan. Hij huurde samen met Frans Hoogerwaard een atelier aan de Rue Paul Fêval in Montmarte en trok erop uit om daar te gaan schilderen. Piet van der Hem werd met name gefascineerd door het Parijse uitgaansleven.

Piet van der Hem bezocht de kleine theaters in de buurt, of het Cirque Medrano op de boulevard. Ook op de promenoires der Moulin Rouge, Gaîté Rouchechouart en Folies Bergère maakte hij diverse schetsen. Hij schilderde bij voorkeur het mondaine uitgaanspubliek dat op het punt stond om het theater te bezoeken. Het waren dezelfde onderwerpen die zijn collega’s als Jan Sluijters en Leo Gestel schilderden. Piet van der Hem werd in één adem genoemd met deze grote vernieuwers in de Nederlandse schilderkunst en in deze periode ontstonden zijn beste werken.

Dit werd ook opgemerkt door de kunstcritici die zijn schilderijen vergeleken met die van Henri de Toulouse-Lautrec en Théophile Steinlen. Piet van der Hem’s afwijkende perspectief en ongewone afsnijdingen sloten aan bij de modernistische vormentaal van eerdergenoemde kunstenaars. Journalist Tom Schilperoort, die Piet Van der Hem in Parijs ontmoette, noemde hem ‘een kersverse uit Holland geïmporteerde aanwinst voor het artistiek-kosmopolitische leven van Butte Montmartre’.

Na terugkeer in Nederland schilderde Pieter van der Hem in de volksbuurten van Amsterdam om het straatleven weer te geven. Ook werkte hij in schilderachtige plaatsen als Volendam en Katwijk. Voor de eerste Wereldoorlog bezochte de reislustige Van der Hem diverse buitenlandse steden, waaronder Madrid, Rome, Sint Petersburg en Moskou.

Piet van der Hem vestigde zich in 1818 definitief in Den Haag. Hij behoorde op dat moment al niet meer tot de grote modernisten en legde zich toe op het schilderen van portretten. Dankzij zijn grote vakmanschap werd hij een bekende society schilder die vele bekenden vereeuwigde zoals ministers, leden van de koninklijke familie en de danseres Mata Hari. Hij maakte een huwelijksportret van prins Bernhard en Juliana in 1937 en een statieportret van de Koninklijke Familie in de jaren twintig. Naast het illustratiewerk schilderde Piet van der Hem ook landschappen, stadsgezichten, stillevens en jachtvoorstellingen.

Piet van der Hem zou ook bekendheid krijgen als illustrator van boeken (onder meer in de plaatjesalbums van boekenuitgever Haust) en kranten en als ontwerper van affiches. Ook maakte hij politieke prenten voor diverse kranten. Hij ging hiermee door tot zijn overlijden in 1961.

Verschillende Nederlandse musea hebben werk van Piet van der Hem in de collectie.

Piet van der Hem, in het theater

Piet van der Hem wordt vanaf ca. 1908 in één adem genoemd met modernisten als Leo Gestel (1881-1941) en Jan Sluijters (1881-1957). Met Leo Gestel trok Piet van der Hem geregeld op. Invloeden van het fauvisme zijn in beider werk aanwezig, al bleef Piet van der Hem dichter bij een realistische stijl en had hij niet de experimentele inslag van Leo Gestel. Piet van der Hem schilderde en tekende aanvankelijk vooral theater- en straattaferelen in Amsterdam, Parijs, Rome en Madrid. In zijn tweede periode, vanaf ca. 1917 toen hij in Den Haag een minder bohemienachtig leven ging leiden, legde Piet van der Hem zich vooral toe op portretten van kunstenaars uit de theaterwereld naast staatsieportretten van leden van het koningshuis en van politici. Daarnaast heeft Piet van der Hem in deze tweede periode veel ontwerpen gemaakt en getekend: theateraffiches, reclameplaten, boekillustraties en –omslagen en spotprenten.

Dit schilderij van Piet van der Hem van een jonge vrouw die zich opmaakt voor een theatervoorstelling is een van de charmantste werken van Piet van der Hem. Rechts zien we een staande spiegel, potjes voor make-up, doeken en een handtas. Links hangt een hesje dat bij haar roze broek en kousen hoort. De rieten mand op de voorgrond en de onderkant van de kaptafel zijn in het donker gehuld. Het lichte bovenstuk wordt gebroken door het zwarte haar van het meisje, het donkere vlak beneden door haar roze kousen.
Maar wie is deze levenslustige jonge vrouw, die Piet van der Hem schilderde? Is zij zangeres in een operette of een revue? Is ze een danseres in een show? Van tenminste één danseres is bekend dat ze goede betrekkingen onderhield met Piet van der Hem, nl. Mata Hari, die hij in Parijs en Den Haag heeft gekend. Haar postuur en gezicht komen overeen met die van de vrouw op dit portret. De laatste portretten heeft Piet van der Hem van haar gemaakt in december 1914, toen ze 38 jaar was; andere portretten zijn spoorloos. Hij kende haar al eerder, toen ze in Parijs optrad als Oosterse naaktdanseres in het kader van de toen heersende mode van het oriëntalisme. Maar ze trad ook op als Spaanse danseres.

Piet van der Hem kunstenaar met fascinatie voor Parijs

Piet van der Hem en het Parijse kunstleven

Piet van der Hem, geboren in het Friese Wirdum, vertrok in 1902 naar Amsterdam om daar te studeren aan de Rijksschool voor Kunstnijverheid en de Rijksacademie. Een Koninklijke Subsidie maakte het Piet van der Hem mogelijk om in 1907 in Parijs te gaan werken. Om zich helemaal betrokken te voelen bij het Parijse kunstleven huurde hij samen met de schilder Frans Hogerwaard een atelier op Montmartre.

Moulin Rouge, de bekende uitgaansgelegenheid

Piet van der Hem werd in Parijs met name gefascineerd door het nachtelijke uitgaansleven. Dit schilderij is daar een prachtig voorbeeld van: diverse mooi uitgedoste dames en een stijlvolle heer staan te converseren bij de ingang van de bekende uitgaansgelegenheid ‘Moulin Rouge’. Rechts stapt een chique dame met behulp van een piccolo uit een limousine. Van der Hem had een grote interesse in de glamour van het uitgaansleven en met zwierige penseelstreken en een uitbundig kleurgebruik wist hij als geen ander de sfeer van het moment karakteriseren. Duidelijk blijkt dat Van der Hem evenals de avant-garde schilders Jan Sluijters, Leo Gestel en Piet Mondriaan, zich bewust was van de nieuwste internationale ontwikkelingen in de schilderkunst. De kleurvlakken in dit schilderij zijn opgebouwd met een streepjestechniek, ook wel het ‘divisionisme’ genoemd.

Kunstcritici waren dermate onder de indruk van de virtuositeit van dit werk, dat ze het op één lijn stelden met werken van schilders als Henri de Toulouse-Lautrec en Théophile Steinlen. Dit schilderij kan dan ook worden beschouwd als het hoogtepunt uit het oeuvre van Piet van der Hem.

Piet van der Hem heeft verschillende medailles gekregen voor zijn werk. Hij was lid van diverse kunstgenootschappen zoals Pulchri Studio in Den Haag, Vereeniging Sint Lucas in Amsterdam en Art et Amicitae.

Piet van der Hem wil graag een beetje applaus

Piet van der Hem mocht meewerken aan de tentoonstelling van moderne kunst in het Stedelijk Museum. Samen met Piet Mondriaan, Jan Sluijters en Leo Gestel werd Piet van Der Hem gezien als een van de vernieuwers van de Nederlandse Kunst. Bij Piet van der Hem zat die vernieuwing vooral in de mondaine en soms pikante onderwerpen, die hij koos. Met zijn kleuren en vormen bleef Piet van der Hem trouw aan de realiteit en zijn voorgangers.

Na succesvolle beginjaren, waarin hij veel eer en applaus kreeg, brak er voor Piet van der Hem een moeilijke tijd aan. Hij paste niet meer in het beeld van de vernieuwers. Die gingen steeds verder in hun vernieuwingsdrang. Piet van der Hem bleef vasthouden aan zijn sfeervolle onderwerpen. Hij kwam minder in de spotlights te staan. Piet van der Hem wist van zichzelf, dat hij die aandacht en waardering van het publiek en pers nodig had om te presteren.

Het roer moest en ging om. Voortaan werden portretten in opdracht zijn communicatiemiddel en applausmeter. Zelfs de koninklijke familie behoorde tot zijn opdrachtgevers. Piet van der Hem hoorde er weer bij en stond voor zijn gevoel midden in het leven. Enige nadeel van de portretopdrachten was dat hij van het grote publiek minder aandacht kreeg. Ook dit wist hij te ondervangen. Piet van der Hem was een belangrijk politiek tekenaar. Met een paar rake streken, wist hij zich weer verzekerd van zijn geliefde publiek en bovenal van applaus.